Gemeente Leiderdorp

Over de Boterhuispolder

Gepubliceerd op: 20 mei 2010

De Boterhuispolder is een veelzijdig groengebied. Een veenweidegebied dat agrarisch gebruikt wordt. Door de weidsheid van de polder zijn er diverse soorten weidevogels te vinden.     

De Boterhuispolder ligt op het grondgebied van twee gemeenten: Leiderdorp en Teylingen.  Het Leiderdorpse deel van de Boterhuispolder heeft een oppervlakte van meer dan 100 ha. Het wordt begrensd door de Oude Spoorbaan (voormalige N445), de Leidseweg, de Verlaatsloot en de Zijldijk. Het deel van de polder dat op het grondgebied van Teylingen ligt, beslaat ongeveer 130 ha. Het wordt begrensd door de Verlaatsloot, de Zijl, de Zijp en de Leidseweg.

Eigendomsverhoudingen
De gemeente Leiderdorp is eigenaar van circa 47 ha in de polder. Deze gebieden (op de kaart in blauw) liggen voornamelijk rond de Nieuwe Weg. Op de kaart met eigendomsverhoudingen zijn ze in het blauw aangegeven. Daarnaast is ca. 40 ha (op de kaart in bruin aangegeven) in het bezit van institutionele beleggers.

Gebruik
De Boterhuispolder wordt vrijwel geheel agrarisch gebruikt. Er is nog maar een beperkt aantal boeren actief. De meeste boeren hebben inmiddels hun grond verkocht; zij pachten of gebruiken de gronden nog om vee te weiden of als hooiland.

Fietsers en wandelaars kunnen op dit moment uitsluitend via de randen (Zijldijk en Leidse weg) of via de Nieuwe Weg de polder beleven. Deze wegen zijn ook voor auto's toegankelijk en dus minder geschikt voor het recreatieve verkeer. De polder zelf is nauwelijks toegankelijk.

De polder grenst aan twee zijden aan de bebouwde kom van Leiden (de Merenwijk) en Leiderdorp (de wijken Leyhof, Driegatenbrug en Buitenhof Midden-West). Op zomerse dagen is het een drukte van belang rond de polder. Vooral van de Zijldijk wordt dan veel gebruik gemaakt door recreanten en door mensen die hun boot bij de Kagerplassen te water laten. De grote staande mastroute loopt over de Zijl. Van half maart t/m 30 september vaart er een fiets- en voetveer over de Zijl (tussen Leiden en Zijldijk). Voor voetgangers die van de Zijldijk naar de Kaagsociteit willen, vaart het hele jaar door een veer.

Leiderdorp heeft een recreatieterrein langs de Zijl met een zonneweide, picknicktafels, botenhelling en parkeerplaats. Bij het scoutingeiland en de Kaagsociëteit in de gemeente Teylingen zijn ook dit soort voorzieningen te vinden.

Cultuurhistorie
De Boterhuispolder is Belvedere Gebied en heeft een waardevolle, onregelmatige blokverkaveling. Deze verkaveling stamt uit de Karolingische tijd (742-814). Het is de oudste ontginning in het Groene Hartgebied. In de verkaveling zijn oude kreekarmen aanwezig; het slotenpatroon is uniek. Het gebied valt op door zijn grote openheid. De boerderijen in het noordelijke deel staan in groepjes bijeen. Het zuidelijke deel heeft voornamelijk een lintbebouwing langs de Zijldijk. Op het Teylingse deel staat de Boterhuismolen, die uit 1744 dateert. Meer informatie vindt u op de  cultuurhistorische kaart van de provincie en op de website KennisInfrastructuur CultuurHistorie (archeologische, landschappelijke en bouwhistorische informatie). Bekijk ook de kaart Cultuurhistorische hoofdstructuur, historische kaart 1939-1959, historische kaart 1900 en topografische kaart 2000.

Ecologie
De Boterhuispolder is een typisch agrarisch gebruikt poldergebied op laag veen in het Groene Hart. De plantensoorten die aangetroffen zijn (gegevens zijn van voor 2000) behoren voornamelijk tot ecotopen van voedselrijke omstandigheden. Daarmee is de botanische waarde van de polder laag. Wel komen er in en aan de sloten soorten voor die gebonden zijn aan hoge (grond)waterstanden. De sloten en oevers zijn ten opzichte van de percelen relatief soortenrijk. Het gaat om (vrij) algemene soorten als gele plomp, drijvend fonteinkruid en grote weegbree. Het meest bijzonder zijn de zwanenbloem, krabbenscheer en dotterbloem; deze zijn op een enkele plek in de polder aangetroffen. In de sloten zijn geen bijzondere vis-of amfibieën of ongewervelden aangetroffen.

In de winterperiode pleisteren er, naast enkele andere soorten, vooral diverse ganzen- en eendensoorten. De krakeend komt het meest in aantal voor, verder overwinteren de grauwe gans, kuifeend, meerkoet en waterhoen met enkele tientallen individuen per soort. De polder ontleent zijn natuurwaarde met name aan de broedende weidevogels. Zo broeden onder andere grutto, tureluur, zomertaling en slobeend in de polder.

Veel boeren in de Boterhuispolder houden bij de uitoefening van hun activiteiten rekening met de flora en fauna. Zij hebben daarvoor agrarisch natuurbeheercontracten (SAN gebieden) afgesloten. Op die manier krijgen zij een vergoeding als ze de natuur onderhouden of ontwikkelen. Dit is in lijn met het beleid van Vereniging Agrarisch Natuurbeheer Ade (VANAde). VANAde maakt zich sterk voor rendabele landbouw in combinatie met behoud en ontwikkeling van de natuurwaarden in het Ade-gebied. Lees voor meer informatie over ecologie in de Boterhuispolder de notitie Boterhuispolder en ecologie. Zie ook de kaarten Biotopen en Natuurgebied uit de Provinciale Ecologische Hoofdstructuur en SOVON Vogelonderzoek. 

Bodem en water
De Boterhuispolder is een veenweidegebied. De polder bestaat uit een veenpakket (ca. 10 meter dik) dat met een klein laagje zeeklei (0,50 meter) is afgedekt. Uit maaiveldhoogtemetingen blijkt dat het maaiveld in de periode 1955-1998 gemiddeld 0,3 cm/per jaar is gedaald. De Boterhuispolder is daarmee een veenweidegebied met een matige maaivelddaling. Het pakket is wel gevoelig voor zettingen.

In de Boterhuispolder wordt een waterpeil van NAP -2,11/-2,21 m (resp. zomerpeil en winterpeil) gehandhaafd. Deze peilen zijn in het peilbesluit 2000 vastgelegd. Het maaiveld in de polder ligt niet op een vast niveau. De hoogten variëren van NAP -1,90 m tot NAP -1,40m. De hogere percelen liggen voornamelijk langs de oude krekenstelsels, maar vormen geen aaneengesloten zone. Ook de randen van de polder liggen enigszins hoger.
De drooglegging varieert van -0,20 m op de laagste plekken tot 0,7m op de hoogste plekken. In de winter is de drooglegging 0,10m groter door instelling van het winterpeil. Meer informatie over bodem en water vindt u in:
- het peilbesluit en de bijbehorende kaart 1 en kaart 2
- kaart drooglegging
- kaart waterpeilen
- bodemkaart
- hoogtekaart
- het rapport Groene functies in de Boterhuispolder.

Archeologie
De Boterhuispolder is, met uitzondering van een gedeelte op het gebied van de gemeente Teylingen, niet een gebied met een hoge archeologische waarde. Er is wel een redelijke tot grote kans op het aantreffen van archeologische sporen.

Boterhuismolen
Aan de Zijldijk, op het grondgebied van Teylingen, staat de Boterhuismolen. Deze dateert uit 1744. Tot 1959 bemaalde de molen de gehele polder Boterhuis. Het elektrische gemaal heeft die functie overgenomen. De molen is nog wel regelmatig in bedrijf.

 

Rondleiding door de polder
IVN Natuur- en milieueducatie verzorgt met enig regelmaat rondleidingen in de polder.